Een zwelling onder de kaak, snot uit de neus en plotseling hoge koorts zijn signalen die kunnen passen bij droes. Het is een aandoening die veel onrust kan geven op stal. Wat gebeurt er precies in het lichaam van het paard en hoe kun je de verspreiding van droes beperken?
Wat is Droes?
Droes bij paarden is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Streptococcus equi subspecies equi. Deze bacterie veroorzaakt ontstekingen in de lymfeklieren, vooral in het hoofd- en keelgebied. De meeste paarden maken in hun leven een keer een besmetting met droes door. Vooral jonge paarden tot ongeveer vijf jaar en dieren die veel contact hebben met wisselende groepen lopen meer risico.
In de meeste gevallen herstellen paarden goed, maar het blijft belangrijk om droes serieus te nemen. Ongeveer één tot twee procent van de paarden overlijdt aan de gevolgen van droes. Een doorgemaakte infectie geeft bovendien geen volledige bescherming tegen een nieuwe besmetting. Droes is geen kinderziekte die elke paard door moet maken. Het is belangrijk om er alles aan te doen om te zorgen dat minder paarden droes krijgen.
Symptomen van droes
Na besmetting duurt het gemiddeld drie tot veertien dagen voordat de eerste verschijnselen van droes optreden. Vaak begint het met koorts en een waterige neusuitvloeiing. In de dagen daarna wordt de uitvloeiing dikker en etterig. Paarden worden sloom, eten minder en maken een zieke indruk.
Door de ontsteking raken de lymfeklieren opgezet en kunnen er abcessen ontstaan. De bekende zwelling onder of net achter de kaak is daar een typisch voorbeeld van. Omdat de keelstreek pijnlijk is, houden veel paarden hun hals gestrekt. Slikken kan lastig zijn, waardoor voer soms via de neus weer naar buiten komt. Ook kan er een rochelend of snurkend geluid ontstaan doordat de gezwollen lymfeklieren druk uitoefenen op de luchtweg. In ernstige gevallen kan een paard hierdoor zelfs benauwd raken.
Droes verloopt niet altijd volgens het klassieke beeld. Soms zie ik alleen koorts zonder duidelijke zwelling. Soms slechts lichte neusuitvloeiing. In zeldzame gevallen ontstaan er interne abcessen zonder zichtbare bulten aan de buitenkant. Dit noemen we verslagen droes.
Meestal breken de abcessen binnen enkele weken open, naar buiten of in de keelholte. Daarna neemt de zwelling af en komt er pus vrij. In een klein deel van de gevallen verspreidt de bacterie zich verder in het lichaam.
Hoe raakt je paard besmet met droes?
De bacterie zit in grote aantallen in de neusuitvloeiing en in de pus uit abcessen. Besmetting verloopt via de mond of neus. Direct neus-neuscontact is een belangrijke route, maar indirecte overdracht via waterbakken, emmers, halsters, kleding, mest of trailers komt ook veel voor.
Verspreiding via de lucht over langere afstand speelt gelukkig nauwelijks een rol. Toch kan één paard met droes binnen korte tijd meerdere paarden besmetten. Daarom is snelle herkenning en direct isoleren essentieel.
Paarden met droes moeten strikt gescheiden worden van gezonde dieren. Idealiter gebeurt dit in een apart gebouw of op een weide die op ruime afstand ligt, bij voorkeur meer dan tien en liever nog vijfentwintig meter van de rest. Ook mensen kunnen de bacterie overbrengen via handen, kleding of schoeisel. Goede hygiëne is dus essentieel. Wie contact heeft gehad met een besmet paard, moet zich wassen en schone kleding aantrekken voordat hij andere paarden verzorgt. Geef je op meerdere stallen les, dan is het belangrijk om open te communiceren en extra zorgvuldig met hygiëne om te gaan.
Hoe lang blijft droes besmettelijk?
Een paard kan nog vier tot zes weken nadat de verschijnselen verdwenen zijn andere paarden besmetten. Daarnaast kan de bacterie in vochtige omgevingen, zoals water of op houten oppervlakken, tot ongeveer 60 dagen overleven.
De bacterie is gevoelig voor gangbare desinfectiemiddelen. Voorwaarde is dat oppervlakken eerst grondig gereinigd worden, want vuil en organisch materiaal verminderen de werking van desinfectie sterk.
Hoeveel paarden worden drager van droes?
Een deel van de paarden blijft na herstel drager van de bacterie. Ongeveer tien procent ontwikkelt zo’n dragerschap. Deze dieren hebben zelf geen klachten meer, maar kunnen via de luchtzakken in het hoofd langdurig bacteriën uitscheiden. Soms blijft dat jarenlang onopgemerkt. Het opsporen van deze paarden is belangrijk om nieuwe uitbraken te voorkomen. Met gerichte testen kan worden vastgesteld of een paard drager is, waarna behandeling mogelijk is.
Heb je op je manege op pensionstal regelmatig een droesuitbraak onder nieuwe paarden, dan is er waarschijnlijk een droesdrager aanwezig onder de paarden die er al stonden. Het is heel belangrijk om deze op te sporen.
Hoe stel je de diagnose droes?
Op basis van de klinische verschijnselen kan de diagnose vaak al sterk worden vermoed. Voor bevestiging kan een PCR-test worden uitgevoerd op materiaal uit de neus, uit een abces of uit een spoeling van de luchtzakken. Daarmee tonen we het DNA materiaal van de bacterie aan.
Daarnaast bestaat er een bloedtest, de zogenoemde droes ELISA, waarmee antistoffen tegen de bacterie worden gemeten. Deze test kan helpen om recente blootstelling in kaart te brengen en wordt ook gebruikt bij het opsporen van dragers. Bij verhoogde antistoffen moet verder onderzoek worden gedaan. Bij aankoop van een nieuw paard kan zo’n test erg nuttig zijn voordat het dier bij de rest van de groep wordt geplaatst. Ik raad het dan ook sterk aan om dit onderzoek te doen als je een nieuw paard koopt.
Wat is de behandeling van droes bij paarden?
Een paard met droes heeft vaak hoge koorts en voelt zich duidelijk ziek. Rust is daarom belangrijk. Neem bij verdenking altijd contact op met de dierenarts. Hoewel antibiotica bij veel bacteriële infecties standaard worden ingezet, zijn we daar bij droes erg terughoudend mee. Vroegtijdige antibiotica kunnen de rijping van abcessen verstoren en het ziekteverloop verlengen.
In de meeste gevallen is het beter om de abcessen te laten rijpen en spontaan te laten openbreken. Het scheren van de plek en het aanbrengen van een zalf die de doorbraak bevordert kan daarbij helpen. Omdat de keel pijnlijk is, moet goed in de gaten worden gehouden of het paard voldoende eet en drinkt. Bij ernstige pijn, hoge koorts of complicaties kunnen ontstekingsremmers en in sommige situaties alsnog antibiotica nodig zijn.
Als de zwelling zo ernstig is dat de luchtweg in gevaar komt, kan het noodzakelijk zijn tijdelijk een opening in de luchtpijp te maken, zodat het paard vrij kan ademen tot de zwelling is afgenomen.
Wat zijn de risico’s en complicaties van droes?
De meeste paarden herstellen volledig, maar complicaties zijn mogelijk. Verslagen droes ontstaat wanneer de bacterie zich via het lichaam verspreidt. Dit kan zorgen voor abcessen op andere plaatsen, bijvoorbeeld in de buik. Je kunt je voorstellen dat dit zeer moeilijk te behandelen is. Dit heb ik als paardendierenarts al meerdere keren meegemaakt.
Purpura hemorrhagica is een ernstige immuunreactie die kan optreden bij paarden met droes.
Als paarden drager worden kunnen er luchtzakstenen vormen van de pus die in de luchtzakken zit. Deze droesdragers kunnen maanden later opnieuw andere paarden besmetten. En het is vaak een ingrijpende behandeling om deze stenen te verwijderen.
Wat zijn de risico’s en complicaties van droes?
De meeste paarden herstellen volledig, maar complicaties zijn mogelijk. Verslagen droes ontstaat wanneer de bacterie zich via het lichaam verspreidt. Dit kan zorgen voor abcessen op andere plaatsen, bijvoorbeeld in de buik. Je kunt je voorstellen dat dit zeer moeilijk te behandelen is. Dit heb ik als paardendierenarts al meerdere keren meegemaakt.
Purpura hemorrhagica is een ernstige immuunreactie die kan optreden bij paarden met droes.
Als paarden drager worden kunnen er luchtzakstenen vormen van de pus die in de luchtzakken zit. Deze droesdragers kunnen maanden later opnieuw andere paarden besmetten. En het is vaak een ingrijpende behandeling om deze stenen te verwijderen.
Wanneer mag een paard na droes terug in de groep?
Een paard is pas veilig om terug te plaatsen wanneer het klinisch volledig hersteld is en er geen aanwijzingen zijn voor dragerschap. Het is belangrijk om een duidelijk plan te maken met je dierenarts, wanneer een paard weer terug mag in de groep.
Hoe voorkom je een droes-uitbraak op stal?
Het voorkomen van insleep begint bij voorzichtig omgaan met contacten. Beperk direct contact met onbekende paarden zoveel mogelijk. Nieuwe paarden horen eerst in quarantaine te staan. Meet dagelijks de temperatuur en voeg het dier pas toe aan de groep als het gedurende 2-3 weken geen koorts of ziekteverschijnselen heeft gehad. Het beste is om vooraf een bloedtest uit te voeren om dragerschap uit te sluiten. Algemene hygiënemaatregelen blijven belangrijk: handen wassen, schone kleding dragen en materialen niet delen tussen verschillende stallen.
Als er toch droes op stal uitbreekt, is snelle en duidelijke aanpak noodzakelijk. Het belangrijkste is om er ook direct eerlijk over te communiceren, de meeste problemen ontstaan omdat stalhouders het stil willen houden. Zieke paarden moeten direct apart gezet worden. Gezonde paarden controleer je twee keer per dag op temperatuur, zodat nieuwe gevallen vroeg worden herkend. Gedurende de uitbraak is het advies om geen paarden aan of af te voeren. Werk altijd eerst bij de gezonde dieren en daarna pas bij de zieke. Gebruik aparte kleding en schoeisel voor de besmette groep. Geef ieder paard een eigen drinkvoorziening en verwijder neusuitvloeiing en pus zorgvuldig, gevolgd door reiniging en desinfectie van de omgeving.
Maak een plan samen met je paardendierenarts om ervoor te zorgen dat je verspreiding voorkomt.
Moet je vaccineren tegen droes?
Er is een vaccin beschikbaar tegen droes. Dit biedt geen volledige bescherming, maar kan de ernst van de symptomen verminderen. Dit kan worden toegediend aan gezonde paarden vanaf een leeftijd van vier maanden. Welk schema het meest geschikt is, hangt af van de situatie op stal en het risicoprofiel van het paard. Het is daarom verstandig dit samen met de eigen dierenarts te bespreken.
Waarom vroege herkenning zo belangrijk is bij droes
In mijn praktijk zie ik een duidelijk verschil tussen stallen waar bij de eerste koorts direct wordt gehandeld en stallen waar wordt afgewacht. Die eerste dagen kunnen echt verschil maken tussen relatief snelle genezing en geen mega uitbraak ten opzichte van een uitbraak die soms wel 6 maanden duurt.
Veelgestelde vragen over droes bij paarden
Hoe lang duurt droes bij een paard?
De meeste paarden zijn twee tot vier weken klinisch ziek. In de eerste fase zie je vooral koorts, sloomheid en verminderde eetlust. Daarna volgen meestal de zwellingen van de lymfeklieren en het rijpen van de abcessen. Wanneer de abcessen openbreken en leegstromen, knappen veel paarden zichtbaar op.
Het is belangrijk om te weten dat een paard ook nadat het er weer goed uitziet nog bacteriën kan uitscheiden. In de praktijk kan een paard vier tot zes weken na het verdwijnen van de symptomen nog besmettelijk zijn. Daarom is het verstandig om niet alleen op het oog te beoordelen of een paard terug kan in de groep, maar dit in overleg met de dierenarts te doen en zo nodig aanvullende testen uit te voeren.
Hoe besmettelijk is droes?
Droes is één van de meest besmettelijke bacteriële infecties bij paarden. De bacterie wordt in grote hoeveelheden uitgescheiden via neusuitvloeiing en pus uit abcessen. Direct neus-neuscontact is een zeer efficiënte besmettingsroute.
Uit onderzoek en praktijkervaring blijkt dat wanneer er geen isolatiemaatregelen worden genomen, een groot deel van de contactpaarden binnen korte tijd geïnfecteerd raakt. Vooral op stallen met intensief contact en gedeelde materialen kan een uitbraak zich snel uitbreiden. Goede hygiëne, snelle isolatie en temperatuurcontrole maken daarom een groot verschil in het beperken van verspreiding.
Kan een paard meerdere keren droes krijgen?
Ja, een paard kan meerdere keren droes krijgen. Na een doorgemaakte infectie bouwt een paard meestal wel een zekere mate van weerstand op, maar die is niet altijd volledig of levenslang. De bescherming neemt in de loop van de tijd af.
In de praktijk zie ik dat herinfecties vooral voorkomen wanneer paarden opnieuw intensief worden blootgesteld aan besmette dieren, bijvoorbeeld bij wedstrijden, handelsstallen of bij introductie van nieuwe paarden zonder quarantaine.
Wanneer is mijn paard niet meer besmettelijk?
Dat is niet alleen te beoordelen op basis van hoe het paard eruitziet. Een paard is pas veilig om terug te plaatsen wanneer het klinisch volledig hersteld is, geen koorts meer heeft en er geen actieve neusuitvloeiing of abcessen meer aanwezig zijn.
Omdat sommige paarden drager kunnen worden van de bacterie in de luchtzakken, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Met een PCR-test op spoelvloeistof uit de luchtzakken kan worden gecontroleerd of er nog bacteriën aanwezig zijn. Pas wanneer het risico op uitscheiding minimaal is, kan een paard verantwoord terug in de groep.
Heeft elk paard antibiotica nodig bij droes?
Nee. In veel gevallen verloopt droes ongecompliceerd en geneest het zonder antibiotica. Vroegtijdige inzet van antibiotica kan de rijping van abcessen vertragen en het ziekteverloop verlengen.
Antibiotica worden meestal alleen ingezet bij ernstige algemene ziekte, bij complicaties zoals verslagen droes, of wanneer er sprake is van ernstige benauwdheid of slikproblemen. De beslissing om antibiotica te geven is altijd maatwerk en wordt per individueel paard beoordeeld.
Is droes gevaarlijk voor mensen?
Voor gezonde mensen is droes normaal gesproken niet gevaarlijk. De bacterie is sterk aangepast aan paarden. Wel kunnen mensen de bacterie mechanisch overbrengen via handen, kleding of schoeisel naar andere paarden.
In de literatuur zijn incidenteel gevallen beschreven waarbij mensen met een sterk verminderde weerstand besmet raakten. Dit is echter zeldzaam. Goede hygiëne blijft vooral belangrijk om verspreiding tussen paarden te voorkomen.
Hoe lang moet een nieuw paard in quarantaine?
Minimaal twee weken, maar drie weken is veiliger wanneer er twijfel bestaat over de herkomst of gezondheidssituatie. In deze periode is het verstandig dagelijks de temperatuur te meten.
Koorts is vaak het eerste teken van een beginnende infectie. Door dagelijks te meten kun je een mogelijke besmetting vroeg signaleren en verdere verspreiding voorkomen.
Wanneer moet ik direct mijn dierenarts bellen?
Neem direct contact op bij hoge koorts, snel toenemende zwellingen onder de kaak, benauwdheid, slikproblemen of wanneer je paard stopt met eten en drinken. Ook bij twijfel is het verstandig om laagdrempelig te overleggen. Vroege beoordeling en snelle isolatie zijn vaak bepalend voor het beperken van een uitbraak op stal.
Is droes dodelijk?
In de meeste gevallen herstellen paarden volledig van droes. Toch is droes niet onschuldig. Ongeveer één tot twee procent van de paarden overlijdt aan de gevolgen van de infectie. Dit gebeurt meestal bij ernstige complicaties, zoals verslagen droes waarbij interne abcessen ontstaan, of bij een ernstige immuunreactie zoals purpura hemorrhagica.
Ook zeer jonge, oudere of al verzwakte paarden kunnen kwetsbaarder zijn. Daarom is het belangrijk om droes altijd serieus te nemen en tijdig een dierenarts te betrekken bij de behandeling en monitoring.
Kunnen oudere paarden ook droes krijgen?
Ja, ook oudere paarden kunnen droes krijgen. Hoewel jonge paarden over het algemeen gevoeliger zijn omdat zij nog geen eerdere blootstelling hebben gehad, zijn oudere paarden zeker niet volledig beschermd.
Paarden die in het verleden droes hebben doorgemaakt, hebben vaak gedeeltelijke immuniteit opgebouwd, maar deze bescherming is niet altijd levenslang. Wanneer de weerstand verminderd is, bijvoorbeeld door stress, ziekte of intensief contact met besmette paarden, kunnen ook oudere dieren opnieuw geïnfecteerd raken. In de praktijk zie ik dat droes bij oudere paarden soms milder verloopt, maar dat is niet altijd het geval. Ook bij hen kunnen complicaties optreden.
Wil je advies over je paard? 📩 Stuur me een berichtje!
En wist je al dat ik ook mijn eigen supplementen verkoop? Neem een kijkje in mijn webshop!
